Nawigacja i znaki

Jak mierzyć odległość na mapie morskiej?

Napisał(a) 3 min czytania
Mosiężny cyrkiel nawigacyjny na mapie morskiej obok kompasu i linijki, ilustrujący proces wyznaczania odległości.
Grafika wygenerowana przez AI

Odległość na mapie morskiej mierzy się cyrklem nawigacyjnym, a wynik odczytuje na pionowej ramce z podziałką szerokości geograficznej. Jedna minuta szerokości geograficznej odpowiada jednej mili morskiej, czyli 1852 metrom. Ramka mapy pełni więc funkcję linijki. Przy pomiarze trzeba korzystać z jej fragmentu znajdującego się na zbliżonej szerokości geograficznej do mierzonego odcinka.

Czego potrzebujesz do pomiaru?

Do wykonania pomiaru na papierowej mapie morskiej wystarczą podstawowe przybory:

  • Cyrkiel nawigacyjny – służy do przeniesienia długości odcinka na podziałkę.
  • Ołówek – przydaje się do zaznaczania punktów i nanoszenia planowanej trasy.
  • Linijka równoległa – jest opcjonalna, ale ułatwia prowadzenie i przenoszenie kursu.

Jak zmierzyć odległość krok po kroku?

Najpierw znajdź na mapie dwa punkty, między którymi chcesz określić odległość. Nie musisz mierzyć jej zwykłą linijką i przeliczać skali mapy. W nawigacji morskiej używa się cyrkla oraz podziałki szerokości geograficznej.

Wykonaj pomiar w następujący sposób:

  1. Ustaw rozstaw cyrkla – przyłóż jego ostrza do dwóch punktów wyznaczających mierzony odcinek. Staraj się nie przesunąć żadnego ostrza.
  2. Przenieś cyrkiel na pionową ramkę mapy – nie zmieniaj jego rozwarcia. Ustaw go przy bocznej podziałce szerokości geograficznej, na wysokości zbliżonej do mierzonego odcinka.
  3. Odczytaj różnicę szerokości geograficznej – policz minuty pomiędzy ostrzami cyrkla. Liczba minut jest liczbą mil morskich. Na przykład odcinek obejmujący 17 minut odpowiada 17 Mm, czyli 31 484 metrom.

Jeżeli odcinek jest dłuższy niż zakres cyrkla, możesz odmierzyć go w kilku równych częściach. Przykładowo rozstaw odpowiadający 20 Mm przenosisz pięć razy, a pozostałą część odczytujesz osobno. Przy krótkich odległościach zwróć uwagę na dokładne odczytanie minut i ich części.

Nie używaj do pomiaru pionowej ramki w przypadkowym miejscu. Odczyt wykonuj na wysokości odpowiadającej położeniu mierzonego odcinka na mapie.

Dlaczego wysokość pomiaru ma znaczenie?

Mapy morskie są zwykle wykonywane w odwzorowaniu Merkatora. Zachowuje ono kąty, dlatego południki i równoleżniki przecinają się na mapie pod właściwymi kątami, a linie stałego kursu mogą być przedstawiane jako linie proste. Skala odległości nie pozostaje jednak taka sama na całej wysokości mapy.

Wraz ze wzrostem szerokości geograficznej zmienia się długość odpowiadająca jednej minucie na mapie. Z tego powodu rozstaw cyrkla przeniesiony na ramkę przy równiku, a następnie odczytany na dużej szerokości geograficznej, może dać wynik obarczony błędem.

Najbezpieczniejsza zasada brzmi: odległość odnosi się do podziałki szerokości geograficznej na zbliżonej wysokości do mierzonego odcinka. Przy długich trasach, obejmujących znaczną różnicę szerokości geograficznej, pomiar warto podzielić na krótsze odcinki i odczytywać każdy z nich w jego własnym miejscu ramki.

Trzeba też odróżnić milę morską od jednostek lądowych. Mila morska ma dokładnie 1852 m, a jej pochodzenie wiąże się z minutą szerokości geograficznej. Dzięki temu mapa morska ma własną, naturalną podziałkę i nie wymaga przeliczania odległości na podstawie centymetrów papieru.

Czytaj dalej w tym dziale