Nawigacja i znaki

Jak zachować się przy mijaniu statków? Zasady bezpiecznej żeglugi

Napisał(a) 4 min czytania
Nowoczesny żaglowiec płynący spokojnie obok dużego statku towarowego podczas zachodu słońca na morzu.

W wąskim przejściu jacht nie powinien wymuszać pierwszeństwa przed dużym statkiem, nawet jeśli w innych okolicznościach przysługiwałoby mu pierwszeństwo jako jednostce żaglowej. Najważniejsze są wczesna obserwacja, trzymanie się prawej strony oraz zasada nieprzeszkadzania statkowi, którego zanurzenie lub rozmiar ogranicza manewrowość.

Dlaczego wąskie przejście zmienia zasady?

Wąskie przejście to akwen ograniczony brzegiem, mielizną, niewystarczającą głębokością albo innymi przeszkodami, które ograniczają możliwość swobodnego manewrowania. Tor wodny jest zwykle jego wyznaczoną częścią, często oznakowaną pławami, przeznaczoną dla jednostek korzystających z większej głębokości.

Konwencja COLREG-72 nie podaje jednej oficjalnej szerokości, od której zaczyna się wąskie przejście. O tym, jak traktować konkretny akwen, mogą decydować także przepisy lokalne, portowe lub instrukcje służb VTS. W praktyce skipper musi ocenić nie tylko położenie jachtu, lecz także to, ile miejsca i głębokości potrzebuje zbliżający się statek.

W takiej sytuacji ogólne pierwszeństwo żaglowca nie daje prawa do utrudniania przejścia dużej jednostce. Zasada nieprzeszkadzania ma pierwszeństwo przed próbą egzekwowania korzystnej dla jachtu reguły wymijania. Dotyczy to także jachtu płynącego na silniku, jeżeli ma mniej niż 20 metrów długości.

Najważniejsze zasady COLREG w wąskim przejściu

Przy podejmowaniu decyzji skipper powinien działać według następującej kolejności:

  1. Rozpoznaj akwen i kierunek ruchu – sprawdź na mapie położenie toru, jego granice, głębokości, oznakowanie i ewentualne lokalne pasy ruchu.
  2. Trzymaj się prawej strony – statek idący wzdłuż wąskiego przejścia powinien pozostawać tak blisko prawej granicy, jak jest to bezpieczne i wykonalne. Jeżeli głębokość na to pozwala, mały jacht może żeglować poza głównym torem, pozostawiając go jednostkom o większym zanurzeniu.
  3. Nie zmuszaj dużego statku do manewru – jacht żaglowy oraz jednostka krótsza niż 20 metrów nie powinny przeszkadzać statkowi poruszającemu się w granicach przejścia lub toru.
  4. Zrezygnuj z pozornego pierwszeństwa – jeżeli utrzymanie kursu doprowadziłoby do sytuacji, w której duży statek musiałby zmienić kurs lub prędkość, jacht powinien wcześniej ustąpić i wyraźnie zejść z drogi.

Nieprzeszkadzanie oznacza w praktyce niedopuszczenie do sytuacji, w której statek ograniczony głębokością lub szerokością toru musi wykonywać manewr awaryjny. Sam fakt, że jacht znajduje się poza osią toru, nie wystarcza, jeżeli jego kurs przecina drogę statku i ogranicza jego bezpieczne przejście.

Jak przecinać tor wodny i kiedy wyprzedzać?

Przecinanie toru należy zaplanować z dużym zapasem. Kurs powinien być możliwie prostopadły do osi toru, aby skrócić czas przebywania w strefie ruchu statków. Nie wolno próbować przechodzić tuż przed dziobem jednostki, która porusza się torem. Gdy warunki na to pozwalają, bezpieczniej jest przejść za jej rufą.

Przed wejściem na tor oceń prędkość statku, jego odległość, kierunek oraz własną zdolność do szybkiego opuszczenia toru. Zasady przecinania można ująć następująco:

  • Wybierz moment zapewniający wyraźny zapas przed statkiem idącym torem.
  • Przecinaj tor możliwie szybko, kursem zbliżonym do prostopadłego.
  • Nie rozpoczynaj manewru, jeżeli statek musiałby zmienić kurs, zwolnić albo wykonywać niejasne działania.
  • Jeżeli zamiary dużej jednostki są nieczytelne, zwiększ odległość i skontaktuj się z VTS lub statkiem przez radio, zgodnie z lokalnymi procedurami.

Wyprzedzanie w bardzo wąskim torze może wymagać zgody i współpracy statku wyprzedzanego. Zanim rozpoczniesz taki manewr, sprawdź, czy dopuszczają go przepisy lokalne, skontaktuj się radiowo i upewnij się, że druga jednostka rozumie zamiar.

W warunkach wzajemnej widzialności do uzgodnienia wyprzedzania służą między innymi następujące sygnały:

Manewr lub sytuacja Sygnał dźwiękowy Znaczenie
Wyprzedzanie z prawej burty – – • „Zamierzam wyprzedzić z waszej prawej burty”
Wyprzedzanie z lewej burty – – • • „Zamierzam wyprzedzić z waszej lewej burty”
Zgoda na wyprzedzanie – • – • Potwierdzenie uzgodnionego manewru
Wątpliwość lub brak zgody • • • • • Brak zrozumienia albo sprzeciw wobec manewru
Zbliżanie się do zakrętu Jeden długi sygnał Ostrzeżenie o obecności przy ograniczonej widoczności za zakrętem

Sygnał jednego długiego tonu przy zbliżaniu się do zakrętu stosuje się także wtedy, gdy widzialność jest ograniczona. W pobliżu zakrętów warto zmniejszyć prędkość i trzymać się prawej krawędzi przejścia, ponieważ statek płynący z przeciwnego kierunku może pojawić się w polu widzenia dopiero w ostatniej chwili.

Na co szczególnie uważać jako skipper?

Obserwację powinien prowadzić osobiście skipper, a nie tylko wyznaczony członek załogi. Z mostka dużego statku występuje martwe pole widzenia przed dziobem. Jacht może przez pewien czas pozostawać niewidoczny dla załogi statku, mimo że z jego pokładu wydaje się być blisko i dobrze widoczny.

Przed wejściem w rejon toru sprawdź lokalne przepisy, kanały łączności, kierunki ruchu i ograniczenia prędkości. Służby VTS mogą przekazać informacje lub pomóc w sytuacji niejasnej, ale ich obecność nie zwalnia skippera z obowiązku prowadzenia właściwej obserwacji i podejmowania bezpiecznych manewrów. W razie wątpliwości nie próbuj „sprawdzać”, czy duży statek ustąpi. Zwiększ odległość, przerwij przecinanie albo zejdź poza tor.

W wąskim przejściu bezpieczna decyzja jest zwykle wcześniejsza i bardziej zachowawcza niż wymagałaby tego sama ocena pierwszeństwa. Jacht powinien pozostać przewidywalny, nie utrudniać statkowi przejścia i pozostawić mu możliwie dużo przestrzeni do manewru.

Czytaj dalej w tym dziale