Nawigacja i znaki

Znaki lateralne w żeglarstwie – co oznaczają i jak je rozpoznawać?

Napisał(a) 4 min czytania
Czerwona pława boczna (lateralna) na spokojnym, niebieskim morzu, wskazująca bezpieczną drogę dla jednostek pływających.

Znaki lateralne, nazywane też bocznymi, wyznaczają lewe i prawe ograniczenie toru wodnego. W Polsce, należącej do Regionu IALA A, płynąc od morza w kierunku portu, czerwone znaki powinny znajdować się po prawej burcie, a zielone po lewej.

Czym są znaki lateralne?

Znaki lateralne są nawigacyjnymi „drogowskazami” wyznaczającymi granice szlaku żeglownego, czyli korytarza, którym można poruszać się bezpiecznie. Pomagają utrzymać właściwy kurs i ograniczyć ryzyko wejścia na mieliznę, kamienie lub inną przeszkodę podwodną.

Najczęściej mają postać pław, potocznie nazywanych bojami, a na wodach śródlądowych mogą być także ustawiane na tykach. O stronie szlaku informują przede wszystkim kolor i kształt znaku. Ich interpretacja zawsze zależy jednak od kierunku oznakowania oraz regionu IALA.

Regiony IALA – skąd biorą się różnice kolorów?

IALA, czyli Międzynarodowe Stowarzyszenie Służb Oznakowania Nawigacyjnego, dzieli świat na dwa regiony stosujące odmienne kolory znaków bocznych. Pozostałe podstawowe grupy oznakowania, między innymi znaki kardynalne, mają w obu regionach zasadniczo takie samo znaczenie.

Polska i pozostałe państwa europejskie stosują Region IALA A. Dlatego na polskich wodach należy zapamiętać zasadę: czerwony po prawej, zielony po lewej, gdy płyniesz w kierunku oznakowania.

Region Lewa strona szlaku Prawa strona szlaku
IALA A – Polska i Europa Zielona Czerwona
IALA B – między innymi Ameryki i część Azji Czerwona Zielona

Odwrócenie kolorów w Regionie B jest częstą przyczyną błędów osób, które żeglują poza Europą. Nie należy więc przenosić europejskiej reguły na każdy akwen. Przed rejsem w innym regionie trzeba sprawdzić obowiązujący system oraz informacje na mapie nawigacyjnej.

Jak rozpoznać znaki lateralne w Regionie IALA A?

W dzień stronę szlaku rozpoznasz po kolorze i sylwetce pławy. W nocy, o ile znak jest wyposażony w latarnię, pomaga światło rytmiczne w kolorze odpowiadającym znakowi. W praktyce warto odczytywać te cechy łącznie, szczególnie przy słabej widoczności.

Strona szlaku Kolor Kształt Światło
Lewa Zielony Pława stożkowa lub znak szczytowy w kształcie zielonego stożka Zielone rytmiczne
Prawa Czerwony Pława walcowa lub znak szczytowy w kształcie czerwonego walca Czerwone rytmiczne

Stożek wskazuje więc w Regionie A lewą stronę toru, a walec – prawą. Na śródlądowych drogach wodnych spotkasz również tyki. Ich dodatkowe elementy, takie jak zielony stożek, czerwony walec albo wiecha, pomagają potwierdzić, którą granicę szlaku oznaczają.

Samo światło nie zawsze wystarcza do identyfikacji znaku. Rytm może różnić się zależnie od konkretnego oznakowania i lokalnych rozwiązań, dlatego nocną obserwację trzeba łączyć z mapą, położeniem pławy oraz kierunkiem żeglugi. Jeśli znak jest niewidoczny albo uszkodzony, zwolnij i nie zakładaj, że jego znaczenie można odgadnąć wyłącznie na podstawie jednej cechy.

Jak ustalić kierunek oznakowania?

Lewą i prawą stronę szlaku określa się względem umownego kierunku oznakowania. Na wodach morskich jest to zazwyczaj kierunek od morza w stronę portu, ujścia rzeki albo innego szlaku. Patrząc w tym kierunku, znak po lewej stronie toru jest lewym znakiem lateralnym, a znak po prawej – prawym.

Na rzekach kierunek oznakowania najczęściej odpowiada ruchowi w dół lub w górę szlaku zgodnie z lokalnie przyjętym przebiegiem, zwykle z prądem rzeki. Nie należy jednak ustalać go wyłącznie na podstawie własnego kursu. Sprawdź mapę oraz lokalne przepisy, ponieważ dla bocznych odcinków, kanałów i jezior mogą obowiązywać szczegółowe ustalenia.

Przed wejściem na nieznany odcinek zwróć uwagę na następujące zasady:

  • Kierunek morski odczytuj od morza w stronę portu, ujścia lub połączenia z innym szlakiem.
  • Na rzece przyjmuj kierunek oznakowania zgodny z lokalnym przebiegiem szlaku, często związanym z prądem.
  • Na jeziorach i bocznych drogach wodnych sprawdź oznaczenia na aktualnej mapie oraz lokalne zarządzenia.
  • Nie opieraj nawigacji wyłącznie na kolorze pojedynczej boi, gdy kierunek szlaku nie jest jednoznaczny.

Na Wielkich Jeziorach Mazurskich kierunek niektórych bocznych szlaków określają lokalne zasady. Oznacza to, że na akwenach śródlądowych pojęcie „w górę szlaku” nie zawsze wynika z prostego kierunku geograficznego. W razie niepewności najlepiej ograniczyć prędkość, zachować bezpieczny dystans od oznakowania i porównać jego położenie z mapą.

Najważniejsza reguła dla żeglarza w Polsce brzmi: płynąc zgodnie z kierunkiem oznakowania, trzymaj czerwone znaki po prawej burcie, a zielone po lewej. Gdy płyniesz w przeciwną stronę, układ względem jachtu będzie wyglądał odwrotnie, ale znaki nadal zachowują swoje przypisanie do lewej i prawej granicy szlaku.

Czytaj dalej w tym dziale