Gdzie jest najcieplej na świecie? Ranking najgorętszych miejsc

Najcieplej na świecie jest tam, gdzie suche pustynie, głębokie depresje i bezchmurne niebo pozwalają nagrzać grunt nawet powyżej 70°C, jak na pustyni Dasht‑e Lut, a powietrze sięga 56,7°C w Dolinie Śmierci. Najbardziej gorące miejsca znajdziesz dziś głównie w Azji, Afryce, Ameryce Północnej i we wnętrzu Australii, a ich rekordy są dokładnie opisane przez WMO. Jeśli ciekawi Cię, gdzie na Ziemi żar jest największy, jak mierzy się takie wartości i które kraje są najgorętsze w skali całego roku, przeczytaj dalszą część artykułu.

Gdzie jest najgorętsze miejsce na Ziemi?

Odpowiedź zależy od tego, co dokładnie mierzymy – czy interesuje cię najwyższa temperatura powietrza, czy temperatura powierzchni gruntu. Oficjalne rekordy dla powietrza prowadzi Światowa Organizacja Meteorologiczna – WMO, natomiast ekstremalnie nagrzany grunt bada się głównie metodami satelitarnymi. Te dwa światy – stacji meteo i satelitów – dają trochę inne rankingi „piekarników” Ziemi.

Dla temperatury powietrza absolutny, uznany rekord pochodzi z Doliny Śmierci w Kalifornii i wynosi 56,7°C, zmierzone 10 lipca 1913 roku w miejscowości Furnace Creek. WMO po latach analiz kilkukrotnie potwierdzała wiarygodność tego wyniku, co sprawia, że Dolina Śmierci wciąż pozostaje symbolem gorąca w meteorologicznych statystykach.

Jeśli jednak spojrzeć na temperaturę gruntu, palma pierwszeństwa przesuwa się na pustynię Dasht‑e Lut we wschodnim Iranie. Tam satelity zarejestrowały wartości rzędu 70,7°C, a nowsze analizy wskazują nawet na około 80,8°C. Mowa o temperaturze powierzchni – tej, którą poczułbyś, dotykając nagrzadzonego żwiru czy skał, a nie o tym, co wskazuje termometr na wysokości 2 metrów.

Dasht‑e Lut – rekord temperatury gruntu

Pustynia Dasht‑e Lut leży w Iranie, z dala od wybrzeży i wilgoci oceanicznej. To rozległa pustynia żwirowo‑piaszczysta, gdzie występują ogromne pola wydm oraz formy skalne – kaluty – tworzące krajobraz niczym z innej planety. Ciemne podłoże dobrze pochłania promieniowanie słoneczne, a bezchmurne niebo i niemal zupełny brak opadów sprawiają, że energia słoneczna niemal w całości zamienia się w ciepło. W takich warunkach powierzchnia rozgrzewa się znacznie silniej niż powietrze wokół.

W 2005 roku pomiary satelitarne wskazały tu 70,7°C, a szczegółowe analizy danych z lat 2003–2019 pokazały epizody sięgające nawet około 80,8°C. Te wartości mówią przede wszystkim o ekstremalnym nagrzaniu gruntu, ale dobrze tłumaczą, dlaczego przebywanie tam w pełnym słońcu jest realnym zagrożeniem dla zdrowia nawet bez bicia rekordu powietrza.

Dolina Śmierci – najgorętsze powietrze

Dolina Śmierci w Kalifornii to najniżej położony i jeden z najsuchszych regionów w Ameryce Północnej. Najgłębsze miejsce – Badwater Basin – leży około 86 metrów poniżej poziomu morza, tworząc naturalną „misę” dla gorącego powietrza. Gdy nad regionem utrzymuje się wyż i bezchmurne niebo, to powietrze nagrzewa się w ciągu dnia i nie ma dokąd odpłynąć.

W 1913 roku w osadzie Furnace Creek zarejestrowano tu 56,7°C, co do dziś pozostaje oficjalnym światowym rekordem temperatury powietrza. Współczesne fale upałów regularnie przynoszą tu wartości powyżej 50°C, a temperatura powierzchni gruntu – mierzona lokalnymi czujnikami – dochodzi nawet do około 90°C. Zwykły spacer w samo południe oznacza tu narażenie się na odwodnienie i przegrzanie w kilkanaście minut.

Jakie jeszcze miejsca należą do najgorętszych na świecie?

Światowych „piekarników” jest więcej niż tylko Dasht‑e Lut i Dolina Śmierci. Część z nich kojarzy się z pustyniami, inne z wilgotnymi miastami tropików, gdzie temperatura odczuwalna bywa bardziej uciążliwa niż same odczyty termometru. Ekstremalne wartości pojawiają się na kilku kontynentach i w różnych typach środowisk.

W Afryce szczególnie wyróżnia się oaza Kibili w Tunezji. To miejsce, w którym zanotowano około 55°C, co w dokumentach WMO figuruje jako oficjalny rekord temperatury powietrza dla kontynentu afrykańskiego. Kibili leży na obrzeżu Sahary, w otoczeniu silnie nagrzewających się solnisk i pustynnych równin, co sprzyja gromadzeniu się suchych, gorących mas powietrza.

W Azji poza irańską Lut szczególnie wysokie wartości zanotowano w kibucu Tirat Cewi w Izraelu, depresji Rowu Jordanu oraz w stacjach takich jak Mitribah w Kuwejcie czy Turbat w Pakistanie – tam temperatury przekraczały 53–54°C. Na te rekordy pracuje położenie w pobliżu zwrotnika, suche masy powietrza i słaby przepływ powietrza w głębokich dolinach czy kotlinach.

Al‑Azizijja – rekord, który stracił ważność

Przez większość XX wieku za najgorętsze miejsce na Ziemi uchodziła Al‑Azizijja w Libii z wynikiem 58°C z 1922 roku. Po szczegółowej analizie archiwów WMO uznała jednak, że pomiar był obarczony poważnym błędem – temperaturę najprawdopodobniej zawyżono o około 7 stopni. Dziś odczyt nie widnieje już w oficjalnej tabeli rekordów, ale sam rejon Libii nadal należy do najgorętszych fragmentów Sahary, gdzie słupki rtęci sięgają okolic 50–60°C.

Syrakuzy – rekord Europy

Europa zwykle kojarzy się z łagodniejszym klimatem, a jednak także tu pojawiają się wartości, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawały się nierealne. Syrakuzy na Sycylii zanotowały 11 sierpnia 2021 roku temperaturę 48,8°C. Po weryfikacji pomiar ten został w 2024 roku oficjalnie uznany przez WMO za rekord ciepła dla kontynentalnej Europy. Rekord padł podczas silnej fali upałów związanej z rozległym wyżem i bardzo niską wilgotnością powietrza, co sprzyja silnemu nagrzewaniu powierzchni lądu.

Jak mierzy się ekstremalne gorąco?

Mówiąc o tym, gdzie jest najcieplej na świecie, trzeba odróżnić kilka pojęć: temperaturę powietrza, temperaturę powierzchni i temperaturę odczuwalną. Dla meteorologów każdy z tych parametrów mówi o innym aspekcie zjawiska, a do ich wyznaczania używa się różnych narzędzi.

Temperatura powietrza jest mierzona na wysokości około 2 metrów nad ziemią, w zacienionych klatkach meteorologicznych, zgodnie ze ściśle określonym standardem. Tylko takie odczyty mogą trafić do oficjalnych tabel rekordów WMO. W przypadku wielu „mitycznych” miejsc na pustyniach – jak odległe badlands w Australii – precyzyjnych stacji pomiarowych często po prostu nie ma, dlatego tam korzysta się z obserwacji satelitarnych.

Temperatura gruntu, jak w przypadku pustyni Dasht‑e Lut, wyznaczana jest na podstawie promieniowania podczerwonego rejestrowanego przez satelity. To inny rodzaj rekordu – ważny z punktu widzenia fizyki powierzchni Ziemi, ale nie porównywalny wprost z danymi ze standardowych termometrów dla powietrza.

Temperatura odczuwalna a wilgotność

Temperatura odczuwalna opisuje to, co faktycznie czuje twoje ciało. Upał 40°C w suchym powietrzu pustyni jest groźny, ale bywa odczuwany inaczej niż 35°C przy wilgotności 80 procent w tropikalnym mieście. W obliczeniach używa się m.in. wilgotności względnej, aktualnej temperatury i prędkości wiatru. Jednym z elementów tych obliczeń jest pomiar wilgotności – do tego wykorzystuje się urządzenia zwane higrometrami, które określają ilość pary wodnej w powietrzu.

Gdy wilgotność jest wysoka, pot paruje z powierzchni skóry znacznie wolniej, co utrudnia chłodzenie organizmu. Dlatego w Rio de Janeiro przy około 40°C i wilgotności bliskiej 80 procentom temperatura odczuwalna sięgnęła w 2024 roku ponad 60°C. Taki „wilgotny piec” bywa dla człowieka bardziej niebezpieczny niż suchy żar na pustyni, choć termometr pokazuje niższą wartość.

W gorącym i wilgotnym klimacie tropikalnym krytyczna staje się nie sama temperatura, lecz kombinacja gorąca i wysokiej wilgotności, przez co temperatura odczuwalna potrafi przekroczyć 60°C.

Które kraje są najcieplejsze w skali roku?

Inne spojrzenie na to, gdzie jest najcieplej na świecie, daje ranking średnich rocznych temperatur. Zestawienia oparte na danych z portali klimatycznych, takich jak Climate Change Knowledge Portal, pokazują, które państwa utrzymują wysokie wartości nie tylko przez kilka rekordowych dni, ale przez cały rok.

W czołówce znajdują się głównie kraje Afryki Zachodniej – Burkina Faso ze średnią roczną około 29,26°C, Mali z 29,21°C, Senegal z około 28,9°C i Mauretania z 28,82°C. Wśród wyspiarskich państw wyróżnia się Tuvalu na Pacyfiku, gdzie średnia temperatura roczna to około 28,6°C. To właśnie te kraje, rozgrzane przez zwrotnikowe słońce i pozbawione wyraźnej pory chłodniejszej, można uznać za najcieplejsze w ujęciu całorocznym.

W takim podejściu Afryka jawi się jako najgorętszy kontynent – nie tyle przez pojedyncze rekordy, ile przez długotrwałe, stabilnie wysokie temperatury. Z kolei najwięcej oficjalnych rekordów ekstremalnych odczytów dziennych przypada obecnie na Azję, gdzie zbiega się wpływ suchych pustyń, niskich depresji i coraz częstszych fal upałów.

Porównanie wybranych rekordów – powietrze i grunt

Żeby uporządkować najważniejsze liczby, warto zestawić kilka najbardziej znanych lokalizacji i rodzaj rekordów w prostej tabeli:

Czy Antarktyda też ma swoje „najcieplejsze” miejsca?

Paradoksalnie nawet najbardziej lodowa część naszej planety ma swoją „listę gorąca”. Chodzi oczywiście o gorąco w skali lokalnej – na tle ekstremalnego mrozu Antarktydy dodatnie temperatury powietrza są czymś wyjątkowym. Najwięcej takich epizodów notuje się na Półwyspie Antarktycznym i sąsiednich wyspach.

Stacja Esperanza, argentyńska baza badawcza u północnego krańca Półwyspu, zanotowała 6 lutego 2020 roku 18,3°C. Ten odczyt został uznany za oficjalny rekord maksymalnej temperatury dla całego kontynentu antarktycznego. Dla miejsca, gdzie letnia średnia kręci się zwykle wokół 0°C, to spory skok, możliwy dzięki napływowi ciepłego powietrza, silnemu nasłonecznieniu i lokalnym efektom wiatrowym.

Wyspa Seymour i przekroczenie 20°C

Niedługo po rekordzie w Esperanzy głośno zrobiło się o pomiarze na wyspie Seymour, gdzie stacja Marambio odnotowała 20,75°C. Ten wynik dotyczy szerszego obszaru Antarktyki, rozumianej jako region na południe od 60. równoleżnika, i wymagał szczegółowej weryfikacji. Już samo przekroczenie symbolicznej granicy 20°C w tym regionie pokazało jednak, że nawet na krańcach świata obserwujemy coraz częstsze epizody bardzo ciepłej pogody.

Rekord 18,3°C w stacji Esperanza oraz przekroczenie 20°C na wyspie Seymour pokazują, że nawet Antarktyda ma swoje „najcieplejsze” punkty, a skala ocieplenia sięga dziś także polarnego krańca świata.