Jak wybrać kotwicę zapasową? Poradnik dla żeglarzy

Gdy główna kotwica nie trzyma albo zaklinuje się między kamieniami, druga powinna być gotowa do natychmiastowego użycia. Najlepiej, gdy nie jest jej kopią, lecz uzupełnia jej słabe strony. Dlatego wybór kotwicy zapasowej zacznij od rodzaju dna, warunków postoju i możliwości załogi, a nie od samej masy.

Dlaczego druga kotwica powinna być inna?

Kotwica pługowa dobrze zagłębia się w piasku i mule, ale może mieć problem z gęstą roślinnością albo twardym, kamienistym dnem. Z kolei kotwica Danfortha ma dużą powierzchnię łap i dobrze pracuje w miękkim podłożu, lecz jej skuteczność spada na kamieniach, żwirze i trawie. Kotwica składana, nazywana też czterołapową lub drapakiem, może zaczepić się o przeszkody, ale nie zastępuje kotwicy penetrującej podczas trudnego nocnego postoju.

Ta różnica wynika z geometrii. Pług próbuje wejść w dno i je rozorać, Danforth zagłębia szerokie łapy w miękkim osadzie, a drapak wykorzystuje mechaniczne zaczepienie. Jeśli więc główną kotwicą jest pług, zapasową można dobrać jako Danfortha do miękkiego mułu albo składany drapak do kamieni i roślinności. Nie istnieje jednak zestaw, który będzie najlepszy na każdym akwenie. Wybór powinien odpowiadać miejscom, w których rzeczywiście pływasz.

Jak dobrać typ kotwicy do rodzaju dna?

Poniższa tabela pokazuje ogólną logikę uzupełniania zestawu. Oceny są orientacyjne, ponieważ znaczenie mają także konsystencja dna, masa i konstrukcja konkretnego modelu oraz długość wypuszczonego zestawu:

Kotwica Bruce’a, zwana także szponową, ma jednoczęściową konstrukcję i zwykle łatwo ją obsługiwać. Może być rozsądnym uzupełnieniem pługowej, szczególnie gdy pływasz po akwenach z piaskiem, mułem i pojedynczymi przeszkodami. Przy dnie skalistym żadna z wymienionych konstrukcji nie daje pełnej gwarancji. W takim miejscu ważniejsze staje się kontrolowane zaczepienie oraz możliwość odzyskania kotwicy za pomocą bojrepu.

Gdzie przechowywać kotwicę zapasową?

Druga kotwica nie spełni swojej funkcji, jeśli leży na dnie głębokiej bakisty pod odbijaczami, linami i wyposażeniem awaryjnym. W sytuacji, gdy łódź dryfuje w stronę brzegu, liczy się możliwość szybkiego wyjęcia, podłączenia i opuszczenia zestawu. Kotwica powinna być zabezpieczona przed przemieszczaniem, ale dostępna bez rozbierania połowy schowka.

Modele składane zajmują mało miejsca i dlatego dobrze sprawdzają się jako kotwice pomocnicze na małych łodziach, pontonach oraz jednostkach z niewielką bakistą. Ich kompaktowość jest jednak kompromisem. Drapak zaczepia punktowo i może puścić przy szarpaniu, zmianie kierunku wiatru lub większej fali. Nie traktuj kotwicy składanej jako głównego zabezpieczenia na noc, przy silnym wietrze ani wtedy, gdy nie możesz kontrolować położenia łodzi.

Przed zakupem sprawdź przygotowanie całego zestawu, nie tylko samą kotwicę:

• Miejsce w bakiscie – kotwica i osprzęt muszą zmieścić się bez ryzyka zakleszczenia.
• Szybkie wydanie – lina powinna być rozwinięta i ułożona tak, aby nie tworzyła węzłów.
• Połączenie z kotwicą – szekla, krętlik i ucho kotwicy muszą mieć właściwy rozmiar oraz wytrzymałość.
• Bojrep – przyda się na dnie skalistym i w miejscach z konarami lub innymi przeszkodami.
• Zabezpieczenie podczas żeglugi – kotwica nie może przesuwać się po pokładzie ani uderzać w burtę.

Długość i materiał liny również mają znaczenie. Nylon amortyzuje szarpnięcia dzięki rozciągliwości, a poliester lepiej znosi ścieranie, lecz pracuje mniej elastycznie. Na odcinku narażonym na kontakt z kamieniami potrzebna jest ochrona przed przetarciem. Przy kotwicy zapasowej warto mieć także odcinek łańcucha, który dociąża zestaw i pomaga utrzymać korzystniejszy kąt obciążenia.

Jak wykorzystać kotwicę zapasową w sytuacji awaryjnej?

Druga kotwica przydaje się nie tylko wtedy, gdy pierwsza wypadnie za burtę. Możesz jej użyć, gdy silnik przestanie działać, łódź zacznie dryfować, główna kotwica będzie się ślizgać albo jednostka będzie wymagała ustabilizowania przy brzegu. W każdej z tych sytuacji najpierw oceń głębokość, kierunek wiatru, przeszkody i promień, po którym łódź może się obracać.

Najczęstsze scenariusze użycia drugiej kotwicy obejmują:

• Główna kotwica ślizga się po dnie i nie udaje się jej prawidłowo osadzić.
• Kotwica zaklinowała się w skałach, korzeniach lub zatopionych konarach.
• Awaria napędu powoduje dryf w stronę brzegu, mielizny albo innej jednostki.
• Trzeba ograniczyć obracanie łodzi, na przykład podczas postoju rufą do brzegu.
• Zmiana wiatru sprawia, że dotychczasowy punkt kotwiczenia przestaje być bezpieczny.

Druga kotwica nie powinna być rzucana bez oceny, czy dno i odległość od przeszkód na to pozwalają. Po opuszczeniu zestawu obserwuj stały punkt na brzegu albo wskazania GPS. Sama lina napięta do burty nie oznacza jeszcze, że kotwica trzyma. Jeżeli położenie łodzi zmienia się mimo obciążenia zestawu, podnieś kotwicę, usuń rośliny lub muł z łap i spróbuj ponownie.

Łańcuch, bojrep i masa – na co uważać?

Przy kotwicy zapasowej często pomija się łańcuch, bo całość ma być lekka i łatwa do przechowywania. To błąd, jeśli zestaw ma pracować w trudniejszych warunkach. Łańcuch kotwiczny pomaga utrzymać linę przy dnie, łagodzi szarpnięcia i sprzyja obciążeniu kotwicy pod korzystniejszym kątem. Jego długość trzeba dopasować do jednostki, głębokości i rodzaju kotwiczenia. W praktyce często przyjmuje się, że odcinek łańcucha powinien mieć co najmniej około trzykrotność głębokości, ale nie jest to uniwersalna reguła dla każdej łodzi.

Na skalistym dnie przydatny jest bojrep, czyli lina prowadzona do punktu ułatwiającego wyciągnięcie zaklinowanej kotwicy. Stosuje się czasem rozwiązanie zrywalne: główną linę mocuje się do właściwego punktu kotwicy, a do drugiego ucha przywiązuje bojrep za pomocą plastikowej opaski. Gdy kotwica zakleszczy się w kamieniach, kontrolowane szarpnięcie może zerwać opaskę, odwrócić kotwicę i ułatwić jej wydobycie. Bojrep musi być prowadzony tak, aby nie dostał się do śruby napędowej ani nie stwarzał zagrożenia dla załogi.

Najcięższa kotwica nie zawsze jest najlepszą zapasową. Jeśli załoga nie potrafi bezpiecznie podnieść jej z wody, w sytuacji awaryjnej może stać się dodatkowym problemem.

Nie ma rzetelnej tabeli typu „łódź o długości X metrów wymaga kotwicy o masie Y kilogramów”. Dwie kotwice o tej samej masie mogą mieć zupełnie inną powierzchnię roboczą i sposób działania. Uwzględnij masę oraz długość łodzi, jej nawiew, rodzaj dna, sposób postoju i możliwości fizyczne załogi. Przy wyborze konkretnego modelu korzystaj z tabeli producenta, a przy cięższych warunkach nie zakładaj, że lekki model awaryjny zastąpi pełnowymiarową kotwicę główną.

Najrozsądniejszy zestaw to taki, w którym kotwica główna i zapasowa mają różne mocne strony. Do pługowej warto dobrać konstrukcję, która lepiej pracuje w miękkim mule lub zaczepia się w roślinności i kamieniach. Całość powinna być dostępna, połączona z przygotowaną liną i możliwa do obsłużenia przez załogę bez windy. Taki dobór zwiększa szansę na bezpieczne zatrzymanie łodzi wtedy, gdy pierwszy wariant zawiedzie.